ในอดีต การหลอกลวงมักเป็นเรื่องระหว่าง “คนสองคน” มีผู้หลอกและผู้ถูกหลอกอย่างชัดเจน อาจเป็นมิจฉาชีพที่ใช้ทักษะส่วนตัว โน้มน้าวด้วยคำพูด หรือสร้างสถานการณ์เฉพาะหน้า ความเสียหายจึงมักเกิดเป็นรายกรณี และมีขอบเขตจำกัด แต่สิ่งที่เราเผชิญในปัจจุบัน ไม่ใช่แค่ “การหลอกลวง” แบบเดิมอีกต่อไป หากเป็น “อุตสาหกรรมของการหลอกลวง” ที่มีระบบ มีโครงสร้าง และทำงานในระดับข้ามประเทศ
ความแตกต่างแรกคือ “ขนาด”
จากเดิมที่การหลอกลวงเกิดขึ้นทีละคน วันนี้สแกมเมอร์สามารถเข้าถึงเหยื่อได้พร้อมกันจำนวนมาก ผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล ไม่ว่าจะเป็นโซเชียลมีเดีย แอปแชต หรือแพลตฟอร์มหางาน การหลอกลวงจึงไม่ได้เกิดเป็นเคส แต่เกิดเป็น “แฟรนไซน์” ที่แพร่กระจายโมเดลธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว
ความแตกต่างที่สองคือ “ระบบ”
อุตสาหกรรมสแกมเมอร์ไม่ได้พึ่งพาความสามารถของบุคคลเพียงคนเดียว แต่มีการทำงานเป็นทีม มีการแบ่งหน้าที่ มีสคริปต์ มีการฝึก และมีการวัดผลเหมือนองค์กรหนึ่ง เป้าหมายไม่ใช่แค่หลอกให้สำเร็จครั้งเดียว แต่คือการทำซ้ำและเพิ่มประสิทธิภาพให้ได้ผลลัพธ์มากที่สุด
ความแตกต่างที่สามคือ “โครงสร้างการแสวงหาประโยชน์”
ในหลายกรณี การหลอกลวงไม่ได้จบที่การสูญเสียเงิน แต่เชื่อมโยงไปสู่ระบบที่ใหญ่กว่า เช่น การหลอกให้ไปทำงานในต่างประเทศ ก่อนจะถูกบังคับให้มีส่วนร่วมในขบวนการสแกมเมอร์ นี่คือจุดที่การหลอกลวงเชื่อมโยงกับการค้ามนุษย์ และกลายเป็นปัญหาในระดับอุตสาหกรรม
เทคโนโลยีและสื่อสังคมออนไลน์ ยังมีส่วนในการแพร่กระจายของกลลวงเหล่านี้
ลองคิดภาพเมื่อคนเราเห็นโพสต์หางาน รีวิวความสำเร็จ หรือโอกาสการลงทุนที่ถูกแชร์ซ้ำมากพอ สิ่งเหล่านี้จะค่อย ๆ ดูเป็นเรื่องปกติ มากกว่าสิ่งที่ต้องตั้งคำถาม และนี่คือกลไกที่ทำให้การหลอกลวงขยายตัวในระดับสังคม
และในระบบแบบนี้ ทุกการแชร์โดยไม่ตรวจสอบ อาจไม่ได้เป็นเพียงการส่งต่อข้อมูล
แต่อาจเป็นส่วนหนึ่งของกลไกที่ทำให้อุตสาหกรรมนี้เติบโตต่อไป
อย่างไรก็ตาม การฝึกเท่าทันกลไกทางจิตวิทยา สามารถช่วยป้องกันได้ผ่านสถานการณ์จำลอง การทบทวนรูปแบบการโกงซ้ำ ๆ ในหลาย ๆ บริบท1 เช่น โดนเร่งให้รีบโอนเพื่อจบเรื่อง โดนขู่ให้เก็บเป็นความลับ และเมื่อเรารู้ทันว่าสแกมเมอร์ชอบใช้ความเร่งด่วน ความอ่อนไหวอารมณ์ เราจะมีพลังมากพอในการต้านหลุมพรางที่มาพร้อมความน่าอึดอัดใจ2 และช่วยให้เราเลือกทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า แม้จะไม่ใช่ทางที่ง่ายและไวที่สุดก็ตาม
- Josh Compton, “Inoculation Theory,” in The International Encyclopedia of Media Psychology, ed. Jan Van den Bulck (New York: Wiley-Blackwell, 2020), 1–5.
↩︎ - Nabi Asia. 2026. “Digital Deception as a Social Virus and Why Early Psychological Prevention Matters.” Psychology of Scams. March 2, 2026.https://www.nabiasia.org/2026/03/uncategorized/50/.
↩︎
